Dağların arasında saklı bir hayat
İlk kez dağ yöresi köylerini gezmeye başladığımda, her şeyden önce sessizlik çarptı yüzüme. Şehirdeki o sürekli uğultudan sonra, birdenbire sadece rüzgarın ve kuş seslerinin kaldığı bir dünyaya adım atmak biraz tuhaf geliyor insana. Ama kısa sürede alışıyorsun. Hatta bağımlısı oluyorsun.
Bu köylerde hayat, doğayla iç içe geçiyor. Sabahın erken saatlerinde horoz sesleriyle uyanıyorsun. İlk gittiğimde dikkatimi çeken şey, insanların günün ilk ışıklarını kaçırmamak için erken kalkmasıydı. Kahvaltı sofralarında genellikle kendi ürettikleri peynir, bal, yumurta ve taze ekmek olurdu. Basit ama o kadar lezzetli ki, bir daha şehirdeki kahvaltılardan tat alamıyorsun.
Doğal ortam ve köy atmosferi
Dağ yöresi köyleri genellikle sarp yamaçlara, orman içlerine veya yüksek platolara kurulmuş. Evler taş ve ahşaptan yapılmış, çoğu eski usul. Damlarında kurutulan otlar, balkonlarında asılı mısır koçanları dikkat çekiyor. Sokaklar dar, taşlı. Arabayla gitmek bazen imkansız hale geliyor, o yüzden çoğu yerde traktör ya da katır tercih ediliyor.
Köyün kokusu da bambaşka. Özellikle bahar aylarında kekik, adaçayı ve ıslak toprağın karışımı havayı dolduruyor. Yazın ise çam ormanlarından gelen reçine kokusu ağır basıyor. Akşamları ise odun ateşinin dumanı sarmalıyor her yanı. O dumanın kokusunu alınca anlıyorsun ki, burası şehirden çok farklı bir ritimde ilerliyor.
Köylülerin günlük rutini
Hayat burada mevsimlere göre şekilleniyor. Baharda tarlalar ekiliyor, yazın otlar biçiliyor, sonbaharda kışlık erzaklar hazırlanıyor. Kış ise en zor mevsim. Kar bazen metrelerce birikiyor, yollar kapanıyor. Ama köylüler buna da alışık. Odunlarını önceden kırıp istifliyorlar, kilerleri dolu tutuyorlar.
Bir sabah erkenden kalkıp yaşlı bir amcayla birlikte keçilerini otlatmaya gittiğimde, dağın yamacında saatlerce yürümüştük. Nefes nefese kalmıştım ama o hiç yorulmuşa benzemiyordu. “Burada yaşamak sabır ister evlat” demişti gülerek. Haklıydı. Sabır ve doğayı dinlemeyi bilmek şart.
Topluluk ve dayanışma
Dağ yöresi köylerinde en çok hoşuma giden şey komşuluk ilişkileri. Kapılar genelde kilitli değil. Birinin ihtiyacı olduğunda herkes seferber oluyor. Hastalanan olursa yemek götürülüyor, hayvanı hastalanan olursa veteriner bulunana kadar birlikte ilgileniliyor.
Düğünler, cenazeler, harman zamanı herkes bir arada. Özellikle kış gecelerinde evlerde toplanıp sohbet etmek, türkü söylemek hâlâ yaşayan bir gelenek. Televizyonun sesi genelde açık olsa da asıl muhabbet kendi aralarında. Bu samimiyet insana iyi geliyor. Şehirde unuttuğumuz birçok şeyi burada yeniden hatırlıyoruz.
Gençler ve göç meselesi
Maalesef köylerde genç nüfus giderek azalıyor. Çoğu genç eğitim veya iş için şehre gidiyor. Geriye kalanlar genellikle yaşlılar ve birkaç genç aile. Bu durum köylerin geleceğini tehdit ediyor. Ama son yıllarda bazı gençlerin şehri bırakıp köye dönüş yapmaya başladığını da görüyorum. Kendi organik tarlalarını kuruyor, turizme yönelik küçük konaklama yerleri açıyorlar. Belki de bu bir umut ışığı.
Köy okulunda sadece 8 öğrenci kalan bir köyde öğretmenle sohbet etmiştim. “Burada her şey yavaş ama anlamlı” demişti. O cümle aklımdan hiç çıkmadı. Gerçekten de her şey yavaş ilerliyor. Ama o yavaşlıkta bir huzur var ki, şehirdeki hızlı tempoda asla bulamıyorsun.
Doğayla mücadele ve uyum
Dağ köylerinde yaşam kolay değil. Kışın soğuk, yazın su sorunu, ulaşım her zaman zor. Ama insanlar doğayla savaşmak yerine onunla uyum içinde yaşamayı tercih ediyor. Arılarla, keçilerle, ormanla bir arada.
Bazı köylerde hâlâ eski usul değirmenler çalışıyor. Suyun sesi eşliğinde un öğütülüyor. Bazı yerlerde ise el dokuması kilimler, yün çoraplar yapılıyor. Bu el emeği ürünler hem geçim kaynağı hem de kültürel miras.
Benim en sevdiğim anlardan biri akşamüstü köy meydanında oturup yaşlıların sohbetini dinlemek. Konu genelde hava, ekinler, geçmiş günler. Bazen de bana soruyorlar: “Şehirde ne işin var evladım, gel burada kal.” Gülüşüyoruz. Ama içten içe hak verdiklerimi de gizlemiyorum.
Eğer siz de dağ yöresi köylerini gezecekseniz, acele etmeyin derim. Birkaç gün kalmaya çalışın. Sadece fotoğraf çekmek için değil, gerçekten yaşamaya çalışın. Birkaç sabah erken kalkın, bir akşam ateşe odun atın, komşu teyzenin yaptığı yoğurdu tadın. Belki o zaman neden bu kadar çok insanın buralara gönül verdiğini anlarsınız.
Köy yollarında yürürken bazen tek bir traktörün sesi duyulur sadece. Bazen de sadece rüzgar eser. O sessizliğin içinde kendi sesini daha iyi duyuyorsun. Belki de dağ köylerinde hayatı güzel kılan şey de tam olarak bu. Yavaşlamak, dinlemek ve gerçekten var olmak.